Quản trị cảm xúc và hành vi như thế nào?

Quản trị cảm xúc và hành vi như thế nào?

Đây là một trong 12 kỹ năng quan trọng của trí thông minh cảm xúc. Bạn nên đăng ký khoá học EI @work - Trí tuệ cảm xúc cho người đi làm để phát triển thêm các khả năng và kỹ năng về trí thông minh cảm xúc.

 

Đã là con người, ai cũng đã trải qua những hoàn cảnh mất kiểm soát, nổi cơn kiểu giận mất khôn hay đê vỡ vô phương ngăn lại của cảm xúc. Ông bà ta dạy "giận mất khôn" là thế. Khi đã nổi cơn hay vỡ đê thì con người hoàn toàn phản ứng một cách vô minh. Khi bình tĩnh lại, nhiều khi ta ngỡ ngàng, trời sao mình có thể phản ứng ngu si như thế nhỉ? Nhưng tới đó thì cũng đã muộn rồi. Cho nên, người thành công là người hiểu rất rõ và điều chuyển, điều khiển được cảm xúc và hành vi của mình. Còn người không thành công thì hoàn toàn mất kiểm soát, cứ để mặc cho cảm xúc nó lái kiểu auto pilot.

 

Sau khi nhận biết bản thân ví dụ như đang giận dữ, bực bội, tức tối chẳng hạn, thì kỹ năng đầu tiên trong bộ quản trị bản thân là học cách kềm chế, kiểm soát không cho phép cảm xúc đó đánh lừa hay đẩy ta vào thế vô minh. Để làm việc này, mỗi người nên tự tìm cho mình "chiêu" kiểm soát hiệu quả nhất. Ví dụ đối với tôi ngày xưa, cách hiệu quả nhất là bỏ đi, tìm nơi tạm bợ nào đó một mình để thở sâu và bình tĩnh lại. Nếu hoàn cảnh cho phép thì tìm nơi có thiên nhiên, im ắng, bình yên. Nếu hoàn cảnh không cho phép thì một góc khuất nào đó gần hiện trường. Nếu không có "chiêu" để kiểm soát bản thân, và rèn luyện hàng ngày, con người sẽ cứ vô minh mặc cho cảm xúc dẫn dắt những cơn cảm xúc bất thường của bản thân, tạo ra những màn drama không cần thiết.

 

Sự khác nhau giữa người có và không có EI là ở chỗ đó. Chứ nếu ai cũng mặc cho đê vỡ mỗi ngày thì ai còn sức đâu mà làm việc? Hơn nữa, đâu có lý do gì phải để cho đập tan đê vỡ thế kia. Tất cả đều kiểm soát được mà. Và người thành công là người kiểm soát được cảm xúc và hành vi của bản thân mình, biết cách điều chuyển và chuyển hoá năng lượng khi cần thiết.

 

Khả năng tự kiểm soát cảm xúc bản thân là gì?

Đây là khả năng theo dõi và kiểm soát được cảm xúc và phản ứng cá nhân để giữ cho bản thân luôn làm việc hiệu quả dù phải đối diện với áp lực hay bất kỳ hoàn cảnh khó xử nào trong công việc.

 

Khi kiểm soát được bản thân, bạn sẽ giúp mình:

- Tập trung và linh hoạt hơn trong các hoàn cảnh căng thẳng

- Tương tác với mâu thuẫn một cách có ý nghĩa và hiệu quả hơn

- Vận dụng nhiều tương tác tích cực hơn là tiêu cực

- Tạo điều kiện cho người khác đóng góp ý kiến và nỗ lực

 

Nhờ vậy, không những bạn sẽ giữ được cho sức khoẻ cơ thể và tinh thần của mình tốt, mà còn xây dựng được quan hệ bền vững, mạnh mẽ với người xung quanh. Đây là nền tảng cực kỳ quan trọng cho một tập thể, một tổ chức phát triển, giúp giảm tỷ lệ nghỉ việc, giảm thiểu các mâu thuẫn không lành mạnh, và giúp tăng hiệu quả công việc.

 

Rèn luyện cách nhận biết khi bản thân bị dẫn dắt bởi cảm xúc:

Não người chúng ta có 2 phần ảnh hưởng đến khả năng tự kiểm soát. Não trước chịu trách nhiệm lên kế hoạch, thể hiện tính cách, và điều chỉnh hành vi xã hội. Não giữa có một bộ phận gọi là amygdala. Đây là trung tâm nhận dạng và phản ứng với tín hiệu nguy hiểm. Khi bắt được tín hiệu nguy hiểm, trung tâm điều khiển này tự động chuyển sang chế độ auto, tự điều hành tự ra quyết định là ta nên phản ứng thế nào, không cho phép ta can thiệp luôn. Đó cũng là lý do vì sao con người có những phản ứng không kiểm soát được.

 

Khi ta đối diện với một thông tin, trường hợp, sự việc gì đó kiểu trễ deadline, tin tức hay phản hồi ta không muốn nhận chẳng hạn, thì amygdala có thể nhận sai tín hiệu stress thành nguy hiểm, và lập tức gián đoạn mọi sự vận hành thông thường của não trước, cướp quyền kiểm soát.

 

Amygdala vận hành như con AI vậy. Nó dò trong ký ức con người những trải nghiệm mang tính tương tự, rồi kết nối lại, và ép ta phản ứng tương tự với trải nghiệm ký ức. Bạn sẽ rất ngạc nhiên khi biết là, phản ứng vô kiểm soát đó hoàn toàn không liên quan gì đến sự việc hiện tại mà hoàn toàn dựa vào trải nghiệm quá khứ.

 

Do đó, để có thể nhận dạng những trường hợp tự châm ngòi nổ khiến bạn mất kiểm soát này, bạn cần phải quay về dò lại trong ký ức xa xưa của mình. Có khi, bạn còn không nhớ chuyện cũ, nhưng nó vẫn quẩn quanh đâu đó trong ký ức. Vì vậy, việc học thiền cũng có hiệu quả giúp bạn đi sâu vào ký ức của bản thân, dò tìm ra những sự việc, sự kiện, con người có thể gây ra những ngòi nổ mất kiểm soát này, tháo nút thắt đó ra, để amygdala đừng rà sai nữa.

 

Bạn có thể đặt những câu hỏi như sau với ký ức:

- Mô tả ngòi nổ: ngòi nổ này đến từ một con người, một cuộc đối thoại, một sự kiện, một món đồ ngăn cản bạn? Chuyện gì đã xảy ra và ai có liên quan?

- Mô tả cảm xúc: lúc đó bạn nghĩ gì? Cảm thấy thế nào? Cảm xúc đó mạnh mẽ cỡ nào? Cường độ lúc đó so với bây giờ ra sao?

- Mô tả cảm giác cơ thể: bạn có nắm chặt tay lại? Bao tử thắt lại? Nhiệt độ thay đổi? Cổ họng đóng lại?

- Mô tả thời gian: cảm xúc và cảm giác cơ thể lúc đó kéo dài bao lâu? Cái gì khiến bạn bị đẩy từ cường độ 0 đến 100 và quay về 0?

- Ký ức: lúc đó bạn đã kể chuyện gì cho bản thân? Bạn có nhớ là mình có suy nghĩ hay không?

 

Khi hiểu về ngòi nổ của bản thân và những cảm xúc hay cảm giác liên quan, bạn sẽ có thể tập can thiệp đúng lúc để kiểm soát bản thân. Đây là một quá trình tìm hiểu, nhận biết, phản tư và và điều chỉnh liên tục mới có thể kiểm soát được những khoảnh khắc mất kiểm soát do amygdala cướp quyền.

 

Một số cách rèn luyện khả năng tự kiểm soát cảm xúc tại công sở:

- Tìm cách xả áp lực căng thẳng: luôn theo đuổi một sở thích gì đó riêng ngoài công việc là cách rất tốt để xả stress. Ngoài ra, tập thể dục cũng là một cách xả stress hiệu quả.

- Giữ bình tĩnh: chấp nhận là bản thân ta không kiểm soát hết được tất cả mọi thứ trong đời. Phản tư và suy nghĩ cách bản thân có thể phản ứng thế nào trong những trường hợp căng thẳng mà không đổ thêm dầu vào lửa.

- Suy nghĩ trước khi đưa ra quyết định: cảm xúc có thể là thứ đẩy tất cả lên thành cao trào. Và khi chuyện đó xảy ra, bạn mất kiểm soát và thường đưa ra quyết định sai. Trong những trường hợp này, học cách lùi lại, thở sâu, delay - hoãn việc đưa ra quyết định ngay để cho phép bản thân trở về với trạng thái bình tĩnh, suy trước tính sau rõ ràng trước khi quyết định.